Zasady dziedziczenia praw autorskich oraz zarządzania cyfrowymi zasobami stają się istotnym zagadnieniem dla spadkobierców i twórców. Brak testamentu oraz przepisy nieregulujące wszystkich kwestii związanych z kontami w mediach społecznościowych mogą komplikować sprawy spadkowe i utrudniać dostęp do zarobków z programów partnerskich.
Prawa majątkowe i osobiste w cyfrowym świecie
Na mocy art. 922 Kodeksu cywilnego, do majątku spadkowego wchodzą zarówno prawa, jak i obowiązki majątkowe osoby zmarłej, które przechodzą na jej spadkobierców. Majątek ten obejmuje nie tylko aktywa takie jak nieruchomości czy gotówka, ale również własną twórczość. Kategoria ta obejmuje szeroki wachlarz utworów cyfrowych, w tym między innymi dzieła muzyczne, filmy, scenariusze, książki oraz fotografie.
Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych określa reguły dziedziczenia dorobku artystycznego, uwzględniając podział na prawa majątkowe i osobiste. Prawa osobiste, takie jak prawo do autorstwa czy oznaczenia utworu nazwiskiem, są niezbywalne i nie podlegają dziedziczeniu. W takiej sytuacji o ich ochronę może wnioskować małżonek, a w jego braku kolejno zstępni, rodzice, rodzeństwo oraz zstępni rodzeństwa.

Spadkobiercy mogą dziedziczyć prawa majątkowe do utworów, co pozwala na czerpanie z nich korzyści przez 70 lat od śmierci autora. W przypadku dzieł współautorskich okres ten liczy się od momentu śmierci ostatniego z twórców. Anna Klemensowicz, ekspertka Intrum, wskazała, że ZAiKS wypłacił twórcom 677 mln zł w 2025 roku. Aby otrzymać te środki, spadkobiercy muszą dostarczyć do organizacji takich jak ZAiKS czy STOART dokumenty potwierdzające nabycie praw.
Zobowiązania cyfrowe i subskrypcje
Odejście bliskiej osoby oznacza również pozostawienie cyfrowych zobowiązań. Automatyczne opłaty za usługi internetowe, pakiety biurowe, dyski w chmurze, domeny czy hostingi nie są wstrzymywane z urzędu. Według badań już niemal połowa (46 proc.) Polaków korzysta z platform streamingowych. Opłaty za serwisy muzyczne, podcasty, gry online czy aplikacje do czytania e-booków mogą być nadal pobierane.
Dostawcy usług cyfrowych nie są automatycznie powiadamiani o zgonie użytkowników, co oznacza, że spadkobiercy muszą sami zgłaszać się do platform w celu wstrzymania płatności. Proces ten zazwyczaj wymaga przedstawienia aktu zgonu oraz złożenia wniosku o rozwiązanie umowy. Aby zidentyfikować wszystkie aktywne subskrypcje, pomocna może okazać się analiza historii rachunków bankowych członka rodziny.
Zarządzanie kontami w mediach społecznościowych
Zasady postępowania z kontami w mediach społecznościowych zależą od regulaminów poszczególnych serwisów, ponieważ przepisy nie regulują wszystkich aspektów ich dziedziczenia. Spadkobierca konta na Facebooku nie otrzymuje do niego automatycznego dostępu, ale może wnioskować o jego usunięcie lub nadanie statusu „In memoriam”. Google może udostępnić wybrane zasoby rodziny zmarłego na podstawie złożonego wniosku.
Aktywność w mediach społecznościowych może mieć wymiar finansowy, gdyż ponad połowa twórców internetowych zarabia na swojej działalności, a co trzeci z nich osiąga miesięczne dochody powyżej 10 tys. zł. Środki z programów partnerskich oferowanych przez YouTube czy Facebooka mogą być wypłacane również po śmierci twórcy.
YouTube oraz Kick umożliwiają najbliższym członkom rodziny ubieganie się o środki zgromadzone na koncie, na przykład pochodzące z monetyzacji kanału. Jeśli zasady w innym serwisie nie są precyzyjnie określone, należy zwrócić się do biura obsługi klienta. TikTok wprowadził w tym roku funkcję „legacy account”, która pozwala wskazanej osobie aktualizować biografię i zarządzać ustawieniami profilu, ale nie daje prawa do publikowania nowych treści ani logowania się do konta.
Zabezpieczenie cyfrowej spuścizny
Problem stanowi utrudniony dostęp do zasobów, jeśli spadkobiercy nie znają haseł. Może to prowadzić do utraty środków na bankach internetowych, takich jak Revolut. Anna Klemensowicz sugeruje przygotowanie listy majątku cyfrowego wraz z instrukcjami dotyczącymi kont. Warto zastosować menedżera haseł z dostępem awaryjnym, aby ułatwić bliskim logowanie się do platform.
Należy jednak zachować ostrożność przy przekazywaniu haseł do lokat bankowych, kryptowalut czy zasobów chmurowych. Wpisanie ich do testamentu stwarza ryzyko dostępu dla niepowołanych osób, dlatego powinny być przechowywane w bezpiecznym miejscu, np. w skrytce bankowej lub depozycie notarialnym.
Według badaczy z Uniwersytetu Oksfordzkiego rynek usług związanych z cyfrową spuścizną będzie się dynamicznie rozwijał. Pozostawiony majątek cyfrowy może mieć realną wartość finansową, co czyni jego uporządkowanie szansą na zabezpieczenie bliskich.
Źródło: Intrum / Lightscape
Fot. seventyfour / Freepik















